View allAll Photos Tagged MiLuvs
Gevleugelde liefde brengt Godsvrede in Baliem-vallei
TWEEDE M.I.V.A.-vliegtuig gaat naar Nederlands Nieuw Guinea
Geen bommenwerper maar een missievliegtuig voor Stenen Tijdperk-oorlog
Als het weer gunstig is, start je in de vroege ochtend, zo rond 7 uur van Sentani voor een tocht van vijf kwartier. die je op een hoogte van 10.000 voet over een verschrikkelijk desolaat, ongeëxploreerd deel van Nieuw-Guinea voert. Als je de pas door bent, ligt het dal wijd open voor je. Dan komt na het passeren van de wilde Idenburg-rivier het gebergte met zijn rug van bijna 4000 m. hoogte. Daarin ligt een pas waar het vliegtuigje doorheen moet. Meestal is die opening geflankeerd door twee hoge pieken, al van verre zichtbaar. Is dat niet het geval, dan wordt het echt wel raadzaam maar terug te keren. Overal in de vallei zie je tuinen met vernuftig aangelegde irrigatiesystemen. En er tussen in de dorpen, stevig ommuurd tegen aanvallers. Je vliegt over een gebied van poelen en plassen, ruig begroeid, waar slechts enkele zwerfstammen leven met hun ronde mannenhuizen en langwerpige vrouwenverblijven, die je misschien gezinswoningen kunt noemen omdat er álles gehuisvest is: vrouwen, kinderen en varkens. Het vliegtuig blijft een bijzondere gast. Zo gauw de motor stil staat, ben je omringd door Baliem-mensen.
---
Gevreesde krijgslieden
Enthousiast word je verwelkomd, ze pakken je hand en roepen je in hun onverstaanbare taal van alles toe en je kunt je niet voorstellen, dat deze vriendelijk lachende mensen zulke gevreesde krijgslieden zijn, steeds op hun qui vive, altjjd zwaar gewapend in harnassen van gevlochten rotan, met boog en pijlen en speren van 4 tot 5 meter lang lang. En toch is dit de andere kant van de zaak. Oorlog voeren is inde Baliem tot op de dag van vandaag! een zeer normale affaire. De 150.000 Baliemers zijn verdeeld over een aantal volkjes, elk met een eigen territoir en van elkaar gescheiden door een strook niemandsland, waar de stam-oorlogen worden uitgevochten. Je hebt er soms complete veldslagen waar twee partijen tegenover elkaar staan en na de nodige uitdagingen op elkaar los gaan.
Maar vaak ook komt de sluipmoord voor, waarvan mensen, die niets vermoedend in hun tuinen werken, het slachtoffer worden. Pacificatie van dit gebied is de grote opgave, waarvoor bestuur, missie en zending zich geplaatst zien. De bestuurspost, de missie en het gouvernement-vliegveld liggen in een niemandsland, De clans rondom hebben vorig jaar op plechtige wijze vrede gesloten. Maar ongeveer twee maanden geleden werd de Pax Neerlandica op een zeer zware proef gesteld. De juiste oorzaak van de ongeregeldheden schijnt geweest te zijn, dat een Baliemmeisje haar toegewezen bruidegom niet wilde trouwen, omdat deze knaap geen enkele vijand had gedood. Dat was zonder meer een aanvalssein. Er vielen die dag 22 doden en de hel was los. De Baliem gordde het oorlogsharnas aan.
---
Aan het front
In die spannende dagen ben ik met de Cessna een paar keer in de Baliem geweest. Het vliegveld werd zwaar bewaakt door gewapende politie. Ook de missie merkte de terugslag. Pater Nico Verheyen heeft wekenlang geisoleerd gezeten in een onbewerkt dorp waarvan de gevangen genomen bewoners dwangarbeid moesten verrichten. Hij leefde er van wat soepblokjes en zoete aardappelen, die hij voor schelpen ruilen kon. Wel heeft Pater Blokdijk geprobeerd hem te bereiken met voedsel, maar de koene terreinleider van de missie werd onderweg bepijld en moest halsoverkop terug. Het Miva-vliegtuig heeft een overspannen controleur eind mei naar Hollandia gebracht, na een paar weken rust is hij echter weer helemaal fit op zijn post in de Baliem teruggekeerd. In deze pacificatie speelt het vliegtuig een enorme rol. Aanvoer van mensen en hun benodigdheden is nu eenmaal een voorwaarde voor het uiteindelijk succes. Het vliegtuig is in dergelijke gebieden de enige verbinding. Indirect werk je, als pater-piloot, aan de algemene verheffing van de papoea in zijn armoedig land. Het geestelijke en stoffelijke in een mens is nu eenmaal niet te scheiden. Het een beïnvloedt het ander en dat gaat zeker in sterke mate op voor de materialistisch denkende autochtoon van N.-Guinea. De dank en blijheid van kleine groepjes katholieken die maandenlang geen priester zien, doet je wel wat. De Miluva (Missie-Luchtvaart) gaat langzaamaan vertrouwd worden in dit deel van het land. De blauw-witte Miva-Cessna begint de strips te kennen. Het bush-vliegen hier is niet direct gepolijst vliegen. We zijn meer van de wilde vaart, antwoordend op de behoeften van het ogenblik zonder te passen in preciese vluchtenschema’s en getimede routes. Het ingewikkelde navigeren en koers-uitzetten zoals we dat inde lessen voorgeschoteld kregen is hier veelal vervangen door het meer ordinaire huisje-boompjebeestje-vliegen.
---
Baliemvallei en Sterrengebergte
Op het ogenblik zijn er eigenlijk maar twee gebieden, die door internationale en grootscheepse publiciteit de buitenwereld enig idee geven van het zware fieldwork der patrouilles. Dat zijn de nog steeds volop actuele Baliemvallei en de nieuwe blikvanger: het Sterrengebergte. De expeditie naar dit Sterrengebergte moet een succes worden, kost wat kost, omdat de naam van Nederland er mee gemoeid is na die geweldige, wereldwijde publiciteit. Alleen vraag ik me af wat het worden gaat als alles voorbij is en de blanken met hun voorraden verdwenen zijn. Worden dan de bewoners van de Oksibil weer teruggestoten in hun onherbergzaam land en opnieuw voor jaren aan hun lot overgelaten, zoals gebeurde na de eerste expeditie in de Baliem? Misschien zal het antwoord wel zo moeten zijn, dat binnen niet al te lange tijd de Miva-Cessna voor het eerst koers moet zetten in de richting van de met sneeuw bedekte Julianatop....!
Nu de MIVA (Missie-Verkeersmiddelen-Actie) ’n tweede vliegtuig voor het Nederlandse Missie-gebied op Nieuw-Guinea heeft besteld, komt er een bijzonder interessante beschouwing van een van de paters-piloten bij ons binnen, die een indruk geeft van zijn vliegend missiewerk aldaar. Pater Henk Edmar Vergouwen 0.f.m., die het MIVA-vliegtuig, een Cessna-180 in april van dit jaar als eerste Nederlandse vliegende pater heeft ingevlogen, vertelt het volgende:
---
Tweede pater-piloot
Het tweede vliegtuig, dat de MIVA thans besteld heeft, wordt met spanning door de paters-piloten op Nieuw-Guinea tegemoet gezien. Immers Pater Frans-Agnellus Verheyen is onlangs na zijn laatste opleiding in Amerika in het missiegebied van Mgr. Staverman gearriveerd. Het eerste werk bestond uit de nodige verkenningsvluchten van de bestaande strips. Thans vliegen beide paters-piloten om de beurt daarheen waar hulp gevraagd wordt, en dat betekent, wind en weder dienende, van de vroege ochtend tot de late avond. Het vliegtuig is de énige verbinding op Nieuw-Guinea. De kosten van zo’n Cessna bedragen ruim ƒ 65.000, een bedrag dat door katholiek Nederland bijeen gebracht moet worden, want de MIVA kan alleen dan moderne verkeersmiddelen aan de missionarissen schenken, als er geld voor is. U kunt meehelpen het zware werk van de missionarissen inde oerwouden van Nieuw-Guinea te verlichten.... Het gironummer van de MIVA te Amsterdam is: 2722 4 9.
Het MIVA-vliegtuig op Nieuw-Guinea is geland op het (primitieve) vliegveld bij de kampong Kenandega. Pater-Piloot P. Vergouwen, o.f.m. (r.) in gesprek met de pastoor van Kenandega, pater H. v.d. Pavert, links.
---
„Joy-ride to death”
De uitdaging die de Baliem stelde is al jaren geleden voor de eerste maal beantwoord. Een gebied, dat zo tot de verbeelding van velen sprak door zijn totale afgeslotenheid, door zijn volkomen anders-zijn in het geheel van Nieuw-Guinea, moest bestreden worden door mensen die dit geheim wilden ontrafelen. Een Amerikaanse miljonair komt de eer toe er als eerste te zijn geland. Dat was vlak voor de oorlog. Daarna gebeurde er jarenlang niets en de Baliem-mensen leefden door met hun oorlogen en veten zoals ze het al eeuwen gedaan hadden. Voor ’t eerst kwam de grote vallei weer in het nieuws, toen in mei 1945 een vliegtuig van het Amerikaanse bezettingsleger er te pletter vloog tegen een rotswand. Later hebben ze deze tocht een „joyride to death in a lost world” genoemd. En het was goed getypeerd. De Amerikaanse officier die het initiatief tot deze trip nam leende eenvoudig een Dakota. Buiten zichzelf nam hij 20 anderen mee de dood in op die trieste Zondag.
---
Woudloper Gods
Pater Kammerer heeft in 1952 geprobeerd Shangri-La te bereiken. Waar de Woudloper Gods, die alleen over zijn voeten en dragers beschikte, echter niet slaagde, lukte het de zending dank zij hun vliegtuigen wèl. Doch de Baliem is grimmig. In ’55 vloog een tweemotorige Short Sealand van het zendingsgenootschap Christan and Missionary Alliance tegen een bergwand. Het kostte het leven van de. zeer bekwame zendingspiloot Al Lewis.’ Controleur Gonsalves heeft geprobeerd dit vliegtuig te bereiken, maar slaagde niet. De Short Sealand ligt in dezelfde Pasvallei als de Dakota. Beide wrakken kun je zien liggen op heldere dagen. Het is een triest restant van aluminiumplaten die blikkeren in de zon. Sinds twee jaar zijn ook enige paters in de Baliem werkzaam. Deze stap heeft de Nederlandse Missie-bisschop, Mgr. Staververman, indertijd kunnen zetten omdat een Miva-vliegtuig op komst was. Shangri -La moest dus wel in korte tijd in ons luchtnet wordt opgenomen. De eerste trips op die koers waren vanzelfsprekend een klein avontuur....” Tot zover pater Vergouwen.
---
De paters Hermans, Verheijen en Vergouwen volgden een vliegeniersopleiding in Nederland bij de Nationale Luchtvaartschool. In 1957 vertrekken zij met hun eigen vliegtuig naar Nieuw-Guinea.
DE VLIEGERIJ EN ZIJN BETEKENIS VOOR HET MISSIEWERK
Een apart hoofdstuk over de missievliegerij lijkt me hier wel op z'n plaats, omdat de missie zonder dat bedrijf nooit had kunnen doen wat zij heeft gedaan.
Al lang was het duidelijk dat de missie in Nieuw Guinea op een gegeven moment gebruik zou moeten maken van eigen vliegtuigen. De bevoorrading van de posten over land zou op de duur een te grote belasting gaan vormen voor de plaatselijke bevolking. Bovendien zou de groei van de missie belemmerd worden als er niet een betere en meer frequente manier zou worden gevonden om de posten in het binnenland te voorzien in hun materiële en personele behoeften. Missievliegerij was noodzakelijk wilde de missie blijven functioneren en uitgroeien. Gestart in 1958 zou de missievliegerij rond de jaren 1965-1969 zorgen voor een grote verandering: een verandering die niet alleen de bevoorrading van de posten betrof, maar ook het contact van de posten onderling. De radiozenders, die noodzakelijk waren voor het vliegverkeer, zorgden er ook voor dat de communicatie tussen de missionarissen beter en intensiever werd.
Over het ontstaan en de geschiedenis van de missievliegerij wil ik het hier niet hebben: die is elders al uitvoerig beschreven. Ook niet hoe missionarissen een eigen vliegveld moesten aanleggen en de problemen die daaraan verbonden waren, want zelf heb ik nooit een vliegveld hoeven aan te leggen en zijn mij de zorgen daaromtrent bespaard gebleven. Wel heb ik van mijn medebroeders vernomen dat het aanleggen van een vliegveld een heidens karwei was. Meestal volgde de ene ontgoocheling na de ander, voordat het vliegveld eindelijk goedgekeurd werd door de piloten. Niet dat de piloten in hun eisen onredelijk waren, maar zij waren zich terdege bewust van hun verantwoordelijkheden wilden het graag zelf ook overleven.
Meestal moest zo'n missionaris een paar jaar al zijn energie geven aan het aanleggen van een eigen strip. Wanneer hij dan eindelijk dacht klaar te zijn en een testvlucht kreeg (vlucht over de strip heen), kreeg hij meestal te horen wat er nog aan mankeerde wilde de strip goedgekeurd worden. En met dat "wat er nog aan mankeerde" was hij weer vier maanden of een half jaar bezig... En dan nog was het niet zeker of zijn strip door de piloten voor 100 procent vliegwaardig werd bevonden. Meestal volgde er dan wel een testlanding en als die goed verliep kwam de piloot een paar keer met een halve lading. Maar om een volle lading te krijgen moest er meestal dit of dat nog "even" in orde gemaakt worden. En dan kon de missionaris er weer "even" tegen aan gaan staan. En dan te bedenken dat die vliegveldjes vaak op een schuine kant van een helling lagen of achter een bergje, dat de aan- of uitvlucht bemoeilijkte. Had er eenmaal een crash plaats gevonden, dan had het vliegveld van die missionaris een slechte naam bij de piloten. Het gevolg was dat bij slecht weer een vlucht op zijn vliegveld al snel gecanceld werd.
Het aanleggen van zo'n strip was veel tijdrovender en problematischer dan een keer een opvoer over land organiseren.
Vliegen in Nieuw Guinea, vooral in het bergland, was een riskante zaak. Bergen, regen, mist, verraderlijke windvallen, snel wisselende weersomstandigheden: het waren allemaal dingen waar een piloot regelmatig mee te maken kreeg. Als piloot in Nieuw-Guinea moest je de risico's op hun juiste waarde weten in te schatten: niet te voorzichtig (want dan kwam je nergens), maar ook niet onbezonnen. Een flexibele geest was beslist noodzakelijk: op de juiste momenten moest je kunnen improviseren. Een goed oriëntatievermogen was eveneens gewenst, want het instrumentenbord van een Cessna was maar beperkt.
Bij aanvang van het eigen missievliegbedrijf was men er van uit gegaan dat het bedrijf door paters gerund zou worden. Dus ook de piloten zouden paters zijn. De achterliggende gedachte hiervan was o.a. dat de missionaris op een eenzame post zodoende ook eens een medebroeder op bezoek zou krijgen. In praktijk is dat nog al tegengevallen. Die paters-piloten hadden er meestal nog een andere functie bij, zodat een nachtje overblijven bij een medebroeder er meestal niet in zat.
Waren priesters nu geschikt als piloot? Theo Jansen, een lekenpiloot, zei me eens:: "Paters hebben een verkeerde opleiding en instelling om piloot te zijn!" Ik geloof dat ik begreep wat hij wilde zeggen. Als je piloot bent, heb je daaraan een volledige en verantwoordelijke job, die niet toelaat dat je er ook nog iets bij doet. Bovendien worden paters voor alles en nog wat gevraagd en kunnen vaak maar moeilijk weigeren. Een leken-piloot heeft daar minder last van: hij wordt veel minder voor iets anders gevraagd en kan gemakkelijker weigeren.
Van de drie paters die in Hilversum een pilotenopleiding hadden gevolgd, werd er één al direct bij aankomst in Nieuw-Guinea afgekeurd: hij bleek zich onvoldoende te kunnen oriënteren tussen de bergen. Bovendien was hij te zenuwachtig. De tweede maakte al spoedig een crash, waarbij de vier inzittenden ternauwernood aan de dood ontsnapten: van verder vliegen zag hij maar af. En de derde vloog in de mist tegen een boom : hij overleefde het niet. Het was dus geen succes, die vliegende paters franciscanen. Evenmin bij de broeders franciscanen. De eerste broeder verongelukte al bij de tweede of derde solovlucht: hij bracht het er gelukkig levend vanaf. De tweede broeder piloot vloog tegen een berg, waarbij alle inzittenden om het leven kwamen.
Lag het misschien aan de franciscanen dat het zo vaak mis ging? Het begon er wel op te lijken, want een broeder van de Kruisheren, die na zijn uittreden piloot bij de missievliegerij werd, bleek een zeer bekwame piloot te zijn. Maar ook hij kwam na jarenlang uitstekend vliegen bij een ongeluk om. Van de leken-piloten echter is, ofschoon ze bijna allemaal wel eens gecrasht zijn, niemand omgekomen (behalve dan die uitgetreden broeder en een Indonesische piloot). Vliegen was dus beslist niet zonder gevaren, en alle missionarissen hebben dat op een of andere manier wel eens ondervonden. Allemaal hebben ze wel eens een hachelijk moment beleefd. Zelf heb ik twee keer in mijn rats gezeten.
Vanuit Enarotali moest ik eens naar Moanemani. Ik zou als eerste afgezet worden en de piloot zou met twee andere passagiers doorvliegen naar Timeepa en dan naar de kust. Waarom weet ik niet, maar onderweg besloot de piloot (Theo Jansen) van de route af te wijken en eerst naar Timeepa te gaan. Vermoedelijk omdat het daar tegen de middag nogal eens winderig kan zijn met het risico van een landing met staartwind. Pater Zwartjes in Timeepa gaf, voordat hij zich naar het vliegveld begaf, via de radiozender aan ons door dat er geen wind was. Maar nog voordat hij op het vliegveld was aangekomen (een kwartier lopen) was de wind opeens opgestoken. Terug naar huis gaan om ons via de zender voor die wind te waarschuwen, had geen zin meer: we waren al vlak bij de strip. De piloot zette de landing in, maar boven de strip merkte hij dat de wind te sterk was en hij besloot door te starten. De wind was echter zo sterk dat hij geen hoogte meer kon maken. We vlogen recht op een Ekagi-hut af. Ik dacht: dit is het einde. Rakelings scheerden we over de hut. Daar waren we goed vanaf gekomen. Maar meteen deed zich het volgende probleem al voor: rechtdoor vliegen was onmogelijk vanwege de bergen die meteen achter de strip opdoemden.
De piloot was dus gedwongen om met geringe hoogte een bocht te nemen. Dat lukte hem ook wonder wel, al was het dat we tussen de bomen door vlogen. Misschien droom ik daarom nog wel eens dat we tussen bomen door vliegen en er niet uit kunnen komen. Een tweede landingspoging lukte beter, maar toen we uitstapten stond de piloot te trillen op zijn benen. Later hoorden we dat zich drie mensen in die hut bevonden en dat het vliegtuig alle dakbedekking van het huis had weggezogen.
Uit: 27 Jaar missionaris in Irian Jaya, Cleophas Ruigrok 1996 pag. 163-168
Radio: Vanaf 33:55 Frans Verheijen www.vpro.nl/speel~POMS_VPRO_406954~het-kruis-geplant-3-de...
Film: Eerste vliegende paters van Nederland
Polygoon Hollands Nieuws, mei en juni 1957
Recente reportage over vliegen in Papoea: www.youtube.com/watch?v=fANLpftuC9A
Onvergetelijke momenten in een éénmotorige Cessna MET EEN VLIEGENDE PATER NAAR DE BALIEM-VALLEI
Reportage door Anthony van Kampen
In het wilde, stenen hart van Centraal Nieuw-Guinea, het Oranjegebergte, ligt, niet ver van de besneeuwde Wilhelminatop, de Baliem Vallei.
Het dal, dat sinds 1939, toen de Amerikaanse explorateur Richard Archbold het vanuit zijn kleine vliegtuig ontdekte, herhaaldelijk in het nieuws is geweest. Archbold zelf noemde die wonderbaarlijke plaats in het hooggebergte Grand Valley, de Grote Vallei Gedurende de oorlog gaven Amerikaanse vliegers het dal de naam van Hidden Valley, de Verloren Vallei. Wéér anderen noemden de vallei Shangrila, het Verloren Paradijs.
Shangrila eiste een zware tol van hen, die het wilden bereiken. Meer dan één vliegtuig vloog zich te pletter tegen de grimmige hellingen van het bijna permanent in de wolken verborgen dal. Enkele jaren geleden verdween de bekende Amerikaanse zendingsvlieger Lewis. Lang daarna ontdekte men het vliegtuigwrak in ac ingang van de Verloren Vallei.
Antony van Kampen, deel uitmakend van de groep Nederlanders, die door de KLM en het gouvernement van Nederlands Nieuw- Guinea voor de DC-8 openingsvlucht was uitgenodigd, vertrok uit Nederland met het plan het vermaarde dal te bezoeken. Hij bezocht het. Een klein, éénmotorig vliegtuig gevlogen door een vliegende pater van de Nederlandse Missie, bracht hem er in. Een Amerikaanse zendingsvlieger vloog hem er, na een dag en een nacht, weer uit. Hem, benevens de twee mannen die hem gidsten: dr. J. V. („Jungle Pimpernel") de Bruijn en dr. J. W. („Pim") Schoorl.
Hoe, met wie en onder welke omstandigheden, beschrijft onze medewerker in bijgaand artikel, dat het eerste is van een serie van vijf, die handelen over Van Kampens meest recente ervaringen in Nieuw-Guinea.
HET IS donderdag 8 december, ongeveer 10 uur in de morgen. De kleine Cessna van de „Miluva", de Missie Luchtvaart, probeert de ingang, de poort van de Baliem Vallei in te komen. Maar die poort is onzichtbaar, omdat enorme wolkformaties hem ingekapseld hebben.
We vliegen in een witte, schuimende, bewegende wereld met benauwend dichtbij de zwarte, dreigende bergmuren, die het dal verborgen houden. Naast me zit een jonge Franciscaan, een van de twee vliegende paters van de „Miluva": Edmar Vergouwen. Hij zoekt zijn weg in die schuimwereld, rekt zich over het miniatuurdashboardje om naar alle kanten te kunnen kijken waar zich een gaatje in die wolkenchaos bevindt. Er is geen gaatje. En de bergwanden zijn overal om ons heen. En héél dichtbij. Veel te dicht naar m'n zin. We zitten met ons vieren in de éénmotorige Cessna, die op dat moment meer van een stuk speelgoed heeft dan van een werkelijk vliegtuig. Een belachelijk klein ding in een angstwekkend grootse wereld. Achter Vergouwen en mij zitten dr. Jean Victor de Bruijn („Jungle Pimpernel") en dr. Schoorl. Twee ethnologen van het Binnenlands Bestuur, die bereid waren me in Shangri-la te begeleiden. Af en toe kijk ik even om. Niemand spreekt. We kijken alleen maar mee in de witte, schuimende, deinende mistwereld.
---
De Verloren Vallei ...een paradijs
Ik voel me verre op m'n gemak op deze plek boven het grimmige Oranjegebergte, maar realiseer me dat die angst overbodig is, ook al vliegen we hier vlak bij de plaats waar Lewis enkele jaren geleden neerstortte en waar zich in '45 een Amerikaans toestel kapotvloog met 36 inzittenden, van wie er 4 de dans ontsprongen. Hoe vaak heeft Edmar Vergouwen deze tocht al niet gemaakt! Het aantal keren weet ik niet, maar Het moeten er heel wat zijn. Hij kan de ingang tot het dal, de kloof niet missen.
Deze tien minuten zal ik niet spoedig vergeten. Ik hield me vast aan de kennis van de vliegende pater, ook toen de Cessna daalde en steeg, en soms een benauwend korte bocht maakte. Nee.. .. er kón niets gebeuren! En op een gegeven moment moest er een gaatje in de wolken komen.
Het kwam! En op hetzelfde moment lag de Verloren Vallei voor ons. Onvergetelijk en grandioos. Werkelijk. . . . een paradijs! Met steile bergwanden, vol tuinen van de mensen uit het Stenen Tijdperk. Tuinen tegen hellingen van 50 en 60 graden. De bovenste verloren zich in de wolken. En in de vallei het zilverig-glinsterende schuimlint van de Baliem, de rivier, die zijn naam gaf aan een der wonderlijkste, meest fascinerende valleien, die onze wereld kent.
De zaak was snel georganiseerd geweest, de dag ervoor. Dr. de Bruijn en dr. Schoorl waren bereid met me mee te gaan als er een vliegtuig beschikbaar was. Ik wist dat op het vliegveld Sentani bij Hollandia de vliegende paters gestationeerd waren. Een van de twee kende ik. Twee jaar geleden interviewde ik hem voor de KRO-televisie. En toen we die avond in Bussum afscheid van elkaar namen, zei Edmar Vergouwen me: „Wanneer en waar ook op Nieuw-Guinea kunt op mij en m'n toestel rekenen". Wel, het moment voor het oplossen van die belofte was aangebroken. En pater Vergouwen zei: „ja".
We vlogen de schemering in met dat kleine, éénmotorige speelgoedding dat Cessna heet. We hadden ons er in gewrongen en toen we zaten, goed vastgesnoerd in de riemen, dreef de vliegende franciscaan ons de lucht in
De zon moest nog komen. Toen hij kwam dreef hij de mist weg boven de oostelijke Meervlakte die ons scheidde van het Oranjegebergte, dat snel naderbij kwam. Onder ons de wildernis met enorme rivieren, die zich als bruinverroeste linten door het land slingerden.
Na een uur werd het Archboldmeer verkend, en nog tien minuten later lag, westelijk vliegend, de post Bokondim onder ons, in een der dalen die zich niet ver van de grote Baliem Vallei bevinden Voorpost van Shan-gri-la.
We daalden snel. Als ik op iets wees dat me interesseerde, maakte de Cessna snel een wending. Ik kreeg de indruk in een luchtfiets te zitten, een soort vliegende Hollander waarmee we in onze jeugd speelden. Maar dan op de grond. We landden op de kleine baan van Bokondini. Vanuit de verte kwamen mensen aanrennen: mannen en kinderen. Zwart en naakt. Het waren de eerste Danis die ik zag. Ook de eerste die ik rook, toen ik me uit de Cessna loswrong. Ze waren vriendelijk, voelden aan m'n armen en benen, wezen op het polshorloge. Ze lachten en waren niet bang. De vrouwen, die daarna kwamen, leken me schuwer. Ze droegen laagzittende grasschortjes en lange hoofdnetten. We drinken koffie bij de heer Huizenga, die hier sinds kort het Nederlands bestuur vertegenwoordigt. Een heel jonge man. Hij gaat sympathiek met de Danis om. Ze zitten om ons heen, wijzen op onze sigaretten en tonen niet de minste angst. Zo zittend is het moeilijk aan hun lust tot oorlogvoeren te denken. Het is het meest vredelievend tafereel dat iemand zich kan voorstellen.
Ik hoor dat vijf dagen geleden honderden pijlen, bogen en speren verbrand zijn als demonstratie van hun oorlogsmoeheid. Zullen ze oorlogsmoe blijven? Niemand die het weet. De oorlog is daar een deel van het cultuurpatroon. Oorlogvoeren was, eeuwenlang, voor deze mensen net zo noodzakelijk als eten en drinken. En het Nederlands Bestuur in dit deel van Nieuw-Guinea is nog een zeer jong bestuur.
Dr. de Bruijn staat temidden van de Danis. Hij probeert met ze te praten en de Danis praten terug, met hun diepe, donkere stemmen. Ze hebben er geen notie van, dat deze man jaren geleden ergens anders in dit gebergte bij de Wisselmeren leefde, onder de Ekaris, de kleine mensen, zich nog eveneens in het Stenen Tijdperk bevindend.
Pater Vergouwen kijkt af en toe op zn horloge. We moeten verder. Het kan nu nog, hoewel de wolken snel komen opzetten boven de toppen van het gebergte. Een paar honderd Danis lopen mee naar de strip en zien hoe we ons weer in de Cessna hijsen. Als het toestel wegtaxiet rennen ze mee. De kinderen het langst.
Benauwend
IK kijk om me heen en zie alleen nog ! maar bergmuren en wolken. Pater Vergouwen koerst in Zuidoostelijke rich- < ting om ergens in die chaos van wolken, mistslierten en bergwanden de ingang tot de Grote Vallei te vinden. De 1 ingang bij de Noord-Baliem. We stijgen snel om de noodzakelijke hoogte van 4000 meter te bereiken, die voldoende is om het dal binnen te komen. Er komen steeds meer wolken en langzamerhand ga ik vrezen dat de vallei die dag hermetisch voor ons gesloten zal blijven.
Ik kan me aan niets meer oriënteren en hoop alleen maar dat dit met de vliegende pater wèl het geval is. Hij daalt en stijgt, keert terug, mindert plotseling snelheid. Op een gegeven moment hoor ik het geluid van een klein toetertje. Ik meen me te herinneren, dat me op Hollandia is gezegd, dat dit toetertje in actie komt, als het toestel te weinig snelheid heeft. Het geluid maakt me niet al te ongerust. Pater Vergouwen weet de weg, hoewel ik dat moment graag even aan de Bruijn en Schoorl gevraagd had, óf hij inderdaad de weg zo goed wist. Hun gezichten zeggen, achter in het toestel, niets.
Zo hangen we daar in de wolken. De ene maal lijkt het dat een wolk onder , ons wegzakt, dan weer heb ik het ge- , voel dat we loodrecht stijgen. En soms is het of we alleen maar in een heel kleine cirkel in het rond aan 't draaien ( zijn. Geen enkele maal wordt iets zichtbaar van de sneeuwkap van de Wilhelminatop.
Er komen een paar benauwende ogenblikken als ik door die baaierd van wolken de wanden van het gebergte voorbij zie wervelen. Vergouwen ; schijnt die muren evenmin op prijs te stellen. Ze lossen zich weer op in de wolken.
Nóg eens cirkelen we en opnieuw wordt snel gestegen. En dan ineens. . nog onverwachts. . kleurt zich een deel van die wolken-wereld grijs, dan grauw, dan blauw. En op hetzelfde ogenblik ligt daar onder me, voor me uit, de Verloren Vallei. Daar is de ingang, de kloof. Het is een fantastische, grandioze aanblik. Dat beeld zal ik nooit meer kunnen vergeten, het beeld van een paradijs in het hooggebergte van Centraal Nieuw-Guinea.
Duizenden kleine tuinen op de hellingen. Het doet denken aan een mozaïek van ontelbare chocoladetabletten. En in het hart van het dal stroomt de Baliem, een zilveren lint. Pater Vergouwen daalt snel. De aarde springt naar ons toe en ik weet dat ik bezig ben een der meest vreemde, curieuze plaatsen ter wereld te naderen. Ik zie de ronde grashutten van de Danis. Ik zie mensen wegrennen. Ik zie een kleine, smalle startbaan. En dan prikt de vliegende Franciscaan zijn hemel-fiets op de hobbelige grasmat. Het is gebeurd.
---
Voor het eerst
Opnieuw naar ons toe rennende mannen en kinderen. Ik wring me los uit de riemen en kruip stijf uit de Cessna. Achter me volgen De Bruijn en Schoorl. Het eerst wat we doen is een cigaret aansteken. Vervolgens danken we pater Edmar Vergouwen en prijzen hem vanwege het vinden van de ingang tot de Grote Vallei. Hij lacht ons vriendelijk toe en deelt ons dan mee, opgewekt en blijmoedig, dat het de eerste maal was dat hij op deze plaats Shangrila binnenvloog ....
En die mededeling was dan minstens zo onvergetelijk als al het andere wat we in dat uur beleefd hebben. Ik prees de hemel dat ik die mededeling echter eerst op dat moment kreeg. Ik wilde er niet aan denken hoe het me vergaan zou zijn als ik dat daar boven, in de wolken, had vernomen. Gelukkig zijn de onwetenden ....
En daar is het volk van de Baliem Vallei: de mannen, dik besmeerd met roet en varkensvet. Grote, forse kerels met koppen als van aartsvaders. Naakt op hun schaamkokers na. Speren en pijlen in de hand. Ze maken niet in het minst een angstige, schuwe indruk en opnieuw valt 't me op, dat deze Danis persoonlijkheden zijn. Ze bezitten niets serviels, niets angstigs. Ze zijn op een bepaalde manier geheel zichzelf. Pater Vergouwen neemt afscheid. Hij moet zo snel mogelijk de vallei uit en naar Hollandia terug. Nu kan het nog, zegt hij. Over een kwartier zal het uitgesloten zijn. Want de wolken komen zwaar opzetten. En ook snel.
Ik bedank hem voor wat hij deed. Hij lacht. Als ik heel eerlijk ben, moet ik bekennen geen spijt te voelen dat ik niet met hem terug moest vliegen. De herinnering aan het zoeken, dat toetertje, en de huiveringwekkend dicht langs ons voorbij schuivende bergmuren zijn nog te verse herinneringen.
Ik word omringd door Danis die me van hoofd tot voeten bekijken, die me soms even aanraken en aldoor hetzelfde roepen: „Najâkalao". Het is het eerste en enige woord dat ik hoor en ik roep het terug. Het kan niet anders dan de groet zijn. Ik heb wéér geluk, want er zijn geen Dani-vrouwen op dat ogenblik. Het is namelijk de groet van mannen tot mannen. Uren later verneem ik pas de betekenis ervan: „Ik ben bereid je uitwerpselen te eten". Wel kan een vreemdeling van verre, gekomen van over de bergen en door de wolken, hartelijker verwelkomd worden in het Stenen Tijdperk . . . . ?
En zó begon het. (Wordt vervolgd)
---
Foto: Een der zijrivieren de Baliem. De plaats van de samenvloeiing met de Baliem is nog juist op de foto te zien.
NIEUW-GUINEA ONTSLOTEN PER VLIEGTUIG
Doodgewone namiddag van vliegende pater
WEWAK, Australisch N. Guinea
BROEDER FRANCIS, die de zorg heeft voor de aanschaf en de verzending van de goederen voor het hele vicariaat, zei vanmiddag aan tafel dat er noodzakelijk een vlucht naar Dagua moest worden gemaakt. Er lag heel wat lading te wachten op transport en boxendien was de radiozender er sinds een paar dagen kapot. Reden genoeg om het Cessna-vliegtuig in actie te brengen.
Eerst moet de verkeerstoren over de vliegplannen ingelicht worden. Ja, onderschat het niet Wewak heeft een plaatselijk telefoon-netje. „Luchtverkeer", roept de Wewakse verkeersleider Lorey Hooper aan de andere kant van de lijn in zijn'ouderwetse telefoonhoorn, nadat hij het rinkelende geval heeft opgenomen. „Hallo Lorey. We gaan vliegen via de Papa Tango radio golf. Van Wirui naar Dagua 13 minuten, terug ook 15 minuten; blijven daar ongeveer een uur, brandstof voor twee uur vliegen". De missie-Cessna is de hangar uitgeduwd en onze donkere hangar-boys Vincent, Aaron en Josef zijn druk bezig met het aanvoeren van de bagage. Je houdt een oogje in het zeil, waarmeer zij het vat met petroleum, de twee balen meel en de dozen met conserven een plaats geven in de bagage-ruimte. Voor de stabiliteit van het vliegtuig is het immers van het grootste belang, dat de lading goed verdeeld is. Dan volgt er een inspectie van het vliegtuig. Voor iedere vlucht is dat regel. Alles moet je even nalopen en controleren. Voldoende olie? Geen water in de benzine? Je kijkt of er soms losgetrilde schroeven zijn en of alle stuurorganen goed functioneren. Ondertussen hebben de passagiers, een Papoea-zuster en een mecanicien hun riemen vastgegespt. De post voor Dagua, de onmisbare brieven en kranten uit het vaderland, worden boven op de bagage gelegd. Dan kruipt de piloot op zijn'plaats achter het instrumenten-bord en controleert de instrumenten en de radio. Een van onze Papoea-boys Is op de weg gaan staan tussen hangar en strip. Zijn duim gaat omhoog, het teken dat alles veilig is. Langzaam taxiet nu het vliegtuig naar zijn startplaats. De radioschakelaar wordt op het juiste kanaal gedraaid. En dan met de microfoon voor je mond. in het Engels: „Wewak. We zijn klaar voor de start", lyorey Hooper in zijn verkeerstoren heeft nu het heft in handen. Rustig geeft hij het weerbericht, de luchtdruk, juiste tijd en gegevens over de vliegtuigen op de route.
Even nog een controle van beide ontstekingsmagneten, een laatste blik op de benzine-schakeiaar en dan gaat de gashandle helemaal in, De snelheid loopt, zienderogen op, 30 - 40 - 50 mijl; een kleine ruk aan de stuurknuppel en we zijn los. De Continental-motor van 230 paardekracht werkt op volle capaciteit. Met de seconde winnen we hoogte. Rechts ligt de plaats Wewak, links een grote bergrug en voor ons de zee. We zitten al direct boven de moerassen, waar het water gecamoufleerd wordt door een wilde begroeiing, eentonige bush, almaar groen zonder een enkele bloem.
Dagua is een missiepost aan de kust en het gemakkelijke vall deze trip is dat je zonder meer de waterlijn kunt volgen. Ka tien minuten hebben we het missie-complexje reeds in zicht. Er ligt een mooie -trip, een overblijfsel uit de Japanse bezettingstijd. In de vleugels van de Cessna gaan nu een voor een de remkleppen uit. Langzaam dalen we. Zon landing vraagt alle aandacht en de piloot heeft nu geen tijd meer om rond te kijken. Anders zou hij misschien zien, hoe van alle kanten kinderen komen aanhollen. Telkens wanneer een vliegtuig rond de missie-statie cirkelt om de strip aan te vliegen, ontstaat er een algemene deining. „Baloes i karnap", roepen de kinderen in hun Pidgin-engels. „Baloes" betekent eigenlijk vogel en kan zowel duif als vliegtuig betekenen.
TE SNELLE ONTWIKKELING
NEEN, bang zijn ze er niet meer van. deze donkere kinderen in hun gekleurde laplaps (soort sarong). Het is opmerkelijk hoezeer het vliegtuig al zijn plaats heeft in deze maatschappij. En dan moet je bedenken hoe de eeuw van het vliegtuig zonder meer gevolgd is op de eeuwen van de stenen bijl. Mensen met. alleen een lendendoek aan, zonder hemd of schoenen, met draagnetten vol sago of zoete aardappelen en in hun kroeshaar een veer of half opgerookt e sigaret, stappen in een vliegtuig of ze nooit anders gedaan lubben. Achter de rug van de piloot wordt de baby gevoed en kauwen de mannen hun rode betelnoten tot de straaltjes van het scherpe rode sap gezellig langs hun kin druipen. Ik lieb er zo al 'heel wat meegemaakt en nooit merkte ik iets van enige vrees.
Precies vijftien minuten heeft de tocht geduurd. In dit land waar een vliegtuig voornamer is dan een auto betekenen deze 15 minuten vliegen de besparing van een voettocht van minstens 10 uur. Dagua is alleen per vliegtuig of te voet bereikbaar, Zelfs voor een jeep of landrover is er geen doorkomen aan. Het illustreert heel goed, hoe Nieuw-Guinea wordt opengelegd. Het land wordt niet ontsloten langs wegen, maar puntvormig. Van vliegtuig tot vliegtuig dringt de beschaving op.
Je krijgt echter de indruk, dat de komst van de blanken ook een zekere matheid over deze mensen gebracht heeft. Hun vroegere levensgewoonten zijn aan het verdwijnen. En in deze overgangstijd voelen ze zich niet opgewassen tegen het nieuwe levenstempo en de nieuwe levensmogelijkheden. Ze hebben blijkbaar te veel te verwerken.
De aarzelende houding van de Papoea's op bijna alle terreinen maalt dat verreweg de meeste blanken op deze donkere mensen neerzien. Daarbij komt natuurlijk het onuitroeibare westerse superioriteitscomplex, dat in dit land voedsel genoeg vindt. Hebben de blanken het over „Bush-kanak" dan heb je wel hel ergste aan achterlijkheid en stompzinnigheid dat je je maar denken kunt. En dut woord valt nogal eens. Je bent bang voor de tijd dat de Papoea dit alles gaat inzien. En die tijd komt; het mag dan langer of korter duren.
Nu ik dit alles zo in mijn omgeving zie, kan ik me levendig indenken dat er mensen zijn geweest en nog steeds zijn, die de blanken verwijten deze Papoea's ontworteld te hebben, of de ' godsdienst verkondigers voor de voeten gooien dat ze met de inheemse cultus ook de oude cultuur vernietigden. Doch het is een onwerkelijke gedachte, dat men voor deze natuurvolken reservaten zou kunnen stichten alsof ze een bijzonder soort bisons of klipgeiten zijn. De Papoea wil niet afgesloten leven. Kan iemand in ernst volhouden, dat de Papoea graag nog naakt rondloopt, machteloos is tegen ziekten en vol vrees zien buigt voor de geesten uit het Tambaranhuis, nu hij met eigen ogen gezien heeft wat een middelen het leven van de mens ten dienste slaan?
STERVEND VERLEDEN
SPECIAAL de verandering van godsdienst roept veel problemen op, omdat het leven van de Papoea een eenheid vormde met de godsdienstige ideeën in het middelpunt van al hun verhoudingen. En dan mag je na zoveel jaar missiearbeid misschien al een getal van honderden gedoopt hebben, maar heb je daarmee christelijk denkende en christelijk voelende mensen?
Wat de oude inheemse godsdienst precies inhield, is niet zo gemakkelijk te achterhalen. Er zijn trekken, die van dorp tot dorp verschillen. In het gebied van de Sepikrivier en van de Maprikbergen zou je het kunnen vangen onder één woord „Tambaran". Tambaran is het geheim waarvan de vrouwen niets moge weten; het is alles wat te maken heeft met godsdienst, vooral de gewijde traditiegebruiken en de verering van de geesten der voorouders en der doden. In het Tambaranhuis midden in het dorp (dat ook tegelijk mannenhuis is) zijn de geesten aanwezig en je vindt er de soms metershoge, bontgekleurde, geheimzinnige houten beelden met hun grote ronde ogen. In deze Tambaranfiguren leven de voorouders voort. Zij vertegenwoordigen de kracht van een stam en bepalen er het leven van hun nakomelingen met zijn tegenslagen en voorspoed. Wat je er ook van denkt, het Tambaranhuis is een sprekende uiting van een geloof, dat bovennatuurlijke krachten het leven regeren. En dat is een positief element.
Dit alles heeft nu zijn betekenis verloren. Nog zijn er overal in dit gebied deze geesteshuizen, maar het verval is ingetreden. De Tambaranhuizen staan er nu veelal als stille getuigen van een stervend verleden. Misschien dat dit verval ook wel sterk verhaast is toen bij etnologen en verzamelaars van inheemse kunst het typische schilder- en beeldhouwwerk van deze streek bekend werd. En het is een feit, dat het hier een hoogte bereikte die in heel Nieuw- Guinea niet te vinden is, uitgezonderd dan misschien het gebied der Marind-Anim en Zuid Nederlands Nieuw-Guinea. De laatste jaren zijn er in het Sepik-gehied grote wetenschappelijke expedities geweest om te verzamelen wat er over was. Honderden kisten met inheemse kunstprodukten zijn terecht gekomen in de musea van Bazel, Londen. Berlijn en Amsterdam. Ik ben bang, dat het niet lang meer zal duren of alleen Europese musea weten nog van deze kunst af. Het is onbegrijpelijk dat niemand er iets aan doet om voor het eigen land iets te bewaren. Er zijn Papoea's die profiteren van de belangstelling der blanken. Ze maken in alle gewenste vormen Tambaran-figuren voor de export, daarmee alle betekenis dodend die het enkele jaren geleden voor henzelf nog had. Het is liet eerste symptoom van souvenir-winkeltjes uit toeristenplaatsen.
WIE ZAL WINNEN?
ER staat in een hoek van onze hangar op het ogenblik een groep beelden gereed voor verzending naar Bazel en Zürich. Nu is het me al verschillende keren opgevallen, dat sommigen van onze hangar-boys, ondanks een voorgewende onverschilligheid, diep in hun hart toch nog een zekere vrees voor deze voorouderbeelden hebben overgehouden. Je ziet het soms aan kleine dingen. Maar de nieuwe tijd is binnengevallen. In diezelfde hangar staan vliegtuigen. Oud en nieuw; en het is maar al te duidelijk wie overwinnaar is geworden. En de Papoea weet dat. Daarom is het voor mij de vraag of zij de nieuwe kerk in Maprik, die een Amerikaanse pater bouwt in de stijl van een Tambaranhuis, wel zullen waarderen.
Foto rechts: Mgr Arkfeld uit Australisch Nieuw-Guinea aan de stuurknuppel. Naast hem de Nederlandse franciscaan pater Hermans.
Omkaderde kolom midden:
Foto: pater Vergouwen
De drie vliegende franciscanen zijn in Nederlands Nieuw-Guinea niet meteen aan de slag kunnen gaan. Zij hebben een poosje geoefend in het Australisch deel van het eiland in Wewak bij de Amerikaanse mgr Arkfeld SVD, die al tien jaar vliegt, er zelf al zesduizend vlieguren heeft opzitten en in zijn vicariaat over vier vliegtuigjes beschikt. De drie Nederlanders gebruikten wel hun eigen Cessna PTG. Maar ook na deze oefentijd kunnen de piloot-missionarissen nog niet definitief beginnen. Hel sport-brevet dat de paters in Nederland haalden is namelijk onvoldoende.
Pater Hermans, die een bril draagt, zal daarom zelf helemaal niet verder als piloot de lucht ingaan, maar de grond-organisatie en het onderhoud In handen nemen. Hij gaat de boordwerktuigkunde volledig bekijken in Amerika. Pater Verheijen is daar al in Lockport (VS) mee bezig. De derde, pater Henk Edmar Vergouwen moet enkele maandjes naar de Danling Downs Aeroclubs in Toowoomba (Australië) voor verdere opleiding en voor het examen als verkeersvlieger. Er worden voor dat examen bepaalde oefeningen gevraagd, die ze hem in Wewak niet kunnen bijbrengen.
Eind dit jaar of begin volgend jaar beginnen dan de Wings of Mercy (waarvoor het „thuisfront" uit Nederland dit jaar al ongeveer 10 duizend gulden bijeenbracht) hun vlucht boven Nederlands Nieuw-Guinea. Alvorens naar Australië te vertrekken schreef pater Vergouwen echter zijn eerste indrukken neer in een verslag dat hierbij wordt afgedrukt. "Zo maar een greep uit het leven van een missie-piloot op een doodgewone namiddag", betitelt hij het zelf.
---
Vliegende missie-bisschop
Met het K.L.M.-vliegtuig uit Tokio is op Schiphol aangekomen mgr Leo Arkfeld S.V.D., apostolisch vicaris van Australisch Nieuw Guinea. Mgr Arkfeld, Amerikaan van geboorte en de enige vliegende missie-bisschop ter wereld, heeft in zijn missiegebed een eigen vliegbedrijf opgericht, waarover hjj de journalisten inde Europahal op Schiphol iets vertelde. Later nam hü zijn gasten ineen K.L.M.- Dakota, welke hij zelf bestuurde, mee op een rondvlucht, welke bijzonder vlot verliep, hetgeen allerminst een wonder is als men bedenkt, dat de bisschop bekend staat als een van de beste „Bush-flyers” van Nieuw Guinea. De foto boven toont mgr Arkfeld op Schiphol bij een sportvliegtuig van het type, dat hü in Nieuw Guinea zelf vliegt. Bij hem staat zijn naaste medewerker en boordwerktuigkundige, de Limburger Frans Breuer.
---
Karel Hermans in een begeleidende brief 19-5-'61 aan Marcellus Stevens OFM:
de bedragen tonen wel aan hoeveel diensten deze MILUVA ondanks haar vele handicaps aan het Vicariaat heeft kunnen bewijzen de laatste tijd