Cem Arslan Photography
geçmişten gelen kıymet: tesbih - balgat/ankara
Tesbih, namaz sonrasında Allah’ı belli sayılardaki sözcüklerle anmak için ortaya çıkmış; çeşitli maddelerden yapılan 33, 99, 500 ve 1.000 taneli dizilerdir.
Elde örnek olmadığı için bu sanatın geçmişi açık biçimde Osmanlılarda XVII. yüzyıldan sonra izlenebilmektedir. XIX. yüzyıl sonlarında Kapalıçarşı çevresinde 300 dolayında tesbih tezgahının çalıştığı bilinmektedir.
Tane, nişane, durak, imame, pul, tepelik, hatime, çivi gibi değişik ad ve işlevleri olan parçaların yapılışında tesbihçi ustasının beceri ve yeteneği belirir.
Klasik tesbihte tane sayısı 99’dur. 33’lük olanları bulunduğu gibi, tekke ve dergahlarda dervişlerin zikr (Allah’ı tesbih etmek) için kullandıkları 500; hatta 1.000 taneli tesbihler de vardır.
Taneler "armudi, servi, şalgami, beyzi, üstüvane” gibi çok değişik biçimlerde yapılmıştır.
Durak veya nişaneler her 33 tanede bir konulan ve tane dizisinden dışarıya doğru sarkan bölümlerdir. Bazen üzerinde hareketli halkalar da bulunur. Pul, imameden itibaren yedinci veya beşinci taneden sonra konur. İmame ise, tane, nişane ve pulları iki uç halinde bir araya getirerek ipliklerin içinden geçirildiği, sanatçının yeteneğini gösteren en önemli parçalardandır.
Tesbihe imameden sonra kamçı denen bir kordon bağlanır. Kamçının üst tarafına ise, Türk başı denilen, dört zincirin ucuna bağlanan taneler takılır. Tepelik veya hatime ise, kamçının üst ucunda bulunur.
Tesbih; elmas, yakut, zümrüt, zebercet, firuze, inci, şehcerağ, lacivert, altın gibi değerli mücevher ve madenlerden yapıldığı gibi mürassağ tesbih denilen kıymetli taşlarla süslenmiş olanları da vardır. Büyük bir bölümünde madensel, hayvansal kökenli malzeme kullanılmıştır.
Bunlar cinsine göre, şahmaksut, şiraz taşı, yüzsürü, necef, yeşim, bağa, fildişi, sedef, mercan, gergedan boynuzu, amber gibi adlar alır. Ağaç ve meyvelerden yapılan tesbihlerde ise, daha çok pelesenk, abanoz, yılan ağacı, kuka, öd ağacı, demir hindi, gül ağacı, hindistan cevizi, kan ağacı gibi ağaç ve meyveler kullanılmıştır.
Kaynak: www.tbmm.info
geçmişten gelen kıymet: tesbih - balgat/ankara
Tesbih, namaz sonrasında Allah’ı belli sayılardaki sözcüklerle anmak için ortaya çıkmış; çeşitli maddelerden yapılan 33, 99, 500 ve 1.000 taneli dizilerdir.
Elde örnek olmadığı için bu sanatın geçmişi açık biçimde Osmanlılarda XVII. yüzyıldan sonra izlenebilmektedir. XIX. yüzyıl sonlarında Kapalıçarşı çevresinde 300 dolayında tesbih tezgahının çalıştığı bilinmektedir.
Tane, nişane, durak, imame, pul, tepelik, hatime, çivi gibi değişik ad ve işlevleri olan parçaların yapılışında tesbihçi ustasının beceri ve yeteneği belirir.
Klasik tesbihte tane sayısı 99’dur. 33’lük olanları bulunduğu gibi, tekke ve dergahlarda dervişlerin zikr (Allah’ı tesbih etmek) için kullandıkları 500; hatta 1.000 taneli tesbihler de vardır.
Taneler "armudi, servi, şalgami, beyzi, üstüvane” gibi çok değişik biçimlerde yapılmıştır.
Durak veya nişaneler her 33 tanede bir konulan ve tane dizisinden dışarıya doğru sarkan bölümlerdir. Bazen üzerinde hareketli halkalar da bulunur. Pul, imameden itibaren yedinci veya beşinci taneden sonra konur. İmame ise, tane, nişane ve pulları iki uç halinde bir araya getirerek ipliklerin içinden geçirildiği, sanatçının yeteneğini gösteren en önemli parçalardandır.
Tesbihe imameden sonra kamçı denen bir kordon bağlanır. Kamçının üst tarafına ise, Türk başı denilen, dört zincirin ucuna bağlanan taneler takılır. Tepelik veya hatime ise, kamçının üst ucunda bulunur.
Tesbih; elmas, yakut, zümrüt, zebercet, firuze, inci, şehcerağ, lacivert, altın gibi değerli mücevher ve madenlerden yapıldığı gibi mürassağ tesbih denilen kıymetli taşlarla süslenmiş olanları da vardır. Büyük bir bölümünde madensel, hayvansal kökenli malzeme kullanılmıştır.
Bunlar cinsine göre, şahmaksut, şiraz taşı, yüzsürü, necef, yeşim, bağa, fildişi, sedef, mercan, gergedan boynuzu, amber gibi adlar alır. Ağaç ve meyvelerden yapılan tesbihlerde ise, daha çok pelesenk, abanoz, yılan ağacı, kuka, öd ağacı, demir hindi, gül ağacı, hindistan cevizi, kan ağacı gibi ağaç ve meyveler kullanılmıştır.
Kaynak: www.tbmm.info