Castell y Gwrych
Mae Castell y Gwrych yn un o dai bonedd castellog hynotaf y 19eg ganrif. Fe’i crewyd gan Lloyd Hesketh Bamford, gŵr yr oedd ei dad wedi priodi etifeddes teulu Lloyd o’r Gwrych. Daeth yn berchen ar y stad yn 1816.
’Roedd cynllun i’r adeilad newydd wedi cael ei baratoi iddo yn 1814 gan C A Busby, ond yn 1816 trodd at Thomas Rickman, gan ofyn iddo, yn y lle cyntaf, i gynllunio ffenestri Gothig. ’Roedd Hesketh eisoes wedi bod yn gweithio ar y cynlluniau a chwblhawyd y rheini iddo gan Rickman yn 1817.
Gosodwyd y maen sylfaen yn 1819 ac ymddengys fod y brif ran wedi ei gorffen erbyn 1822. Gwnaed newidiadau yn ddiweddarach, ac ychwanegwyd rhannau eraill.
O 1946 ymalen, câi Castell y Gwrych ei defnyddio fel lle i hamddena ac i ddifyrru.
Cofiaf ymweld â’r Castell yn y 70au, gyda’m mam. ’Roeddem yn synnu bod cyn lleied o bethau o werth y tu mewn, a bod golwg go flêr ar y lle. ’Roedd y grisiau mawr urddasol yn ein gwahodd, fodd bynnag, i weld y llawr nesaf. Wedi cyrraedd y landin, cawsom nad oedd ond drws mawr ar gael inni fentro drwyddo, ac yn lle mynd â ni i ystafell arall, ’roedd yn agor allan i'r allt. Profiad difyr yn hytrach nag un siomedig, er hynny.
Dim ond cragen yr adeilad a erys heddiw, ond wedi degawdau o gael ei esgeuluso, mae ymdrechion yn awr i achub yr adeiladau ac i adfer rhai ohonynt: www.gwrychcastle.co.uk/
Mae bron y cwbl o fframiau’r ffenestri wedi eu gwneud o haearn bwrw, i batrymau safonol gan Rickman. Fe’u gwnaed yn y Mersey Iron Foundry yn Lerpwl.
Ffrances oedd hen nain Emrys ap Iwan (Robert Ambrose Jones) ac roedd hithau’n byw yn Hen Wrych sydd tua thri chwarter milltir ar hyd ffordd Llandulas. Gweithiai fel cydymaith i wraig fonheddig yno. Cofir am Emrys ap Iwan fel pregethwr, fel gramadegydd ac yn anad dim fel un o’r ymgyrchwyr pwysicaf dros y Gymraeg yn y 19eg ganrif.
ϪϫϪϫϪϫϪ
Kastell y Gwrych zo unan eus souezhusañ tiez bras an XIXvet kantved, savet ma’z eo e doare ur c’hastell. Gant Lloyd Hesketh Bamford, an hini a oa bet heritet an douaroù gantañ, e voe krouet. Skoazellet e oa bet gant adeiladourien a-vicher, ha dreist-holl gant C. A. Busby ha Thomas Rickman.
Kentañ maen ar savadur a voe lakaet e 1819, ha war a seblant e oa peurechu ar savadur-kreiz a-benn 1822. Diwezhatoc’h e voe graet kemmoù d’ar vatimant hag ouzhpennet savadurioù all.
Diwar 1946 e veze implijet evit ul lec'h d'en em ziduellañ.
Soñj am eus e oan aet, gant ma mamm, da welet ar c’hastell-se e bloavezhioù 70. Paeet hor boa evit mont e-barzh. Nebeut a arrebeuri hag a ginkladurioù brav a oa er salioù en traoñ avat. An diri koulskoued a oa meurdezus, ha ni ha sevel ganto gant ar spi da zizoleiñ teñzorioù e krec’h. Ur wech en em gavet eno e oamp disouezhet rak ne oa hogos netra da welet, war-bouez un nor vras na gase ket d’ur sal all met kentoc'h a zigore war an diribin gwezennek. Fentus ha dedennus hor boa kavet an droiad evelato.
Bremañ, siwazh, nemet krogenn ar c’hastell ne chom, met krog eur da virout ar savadur ha da adsevel lodennoù zo:www.gwrychcastle.co.uk/
ϪϫϪϫϪϫϪ
Is é Caisleán Gwrych ceann de na caisleáin is suntasaí a tógadh san 19ú haois. Ba é Lloyd Hesketh Bamford a chruthaigh é. Bhí athair an fhir sin pósta le hoidhre an teaghlaigh Lloyd de Gwrych agus fuair sé an t-eastát i 1816. Bhí plean tí chaisealaigh aige cheana féin, plean a d'ullmhaigh C A Busby dó sa bhliain 1814, ach i 1816 chas sé ar Thomas Rickman, ag iarraidh air, ar an gcéad dul síos, fuinneoga Gotacha a dhearadh. Bhí Hesketh ag obair ar na moltaí don fhoirgneamh, ach ba é Rickman a dhréachtaigh an plean iomlán i 1817.
Leagadh an chloch bhunaidh i 1819 agus is cosúil go raibh an phríomhchuid den chaisleán críochnaithe faoi 1822. Bhí athruithe agus breiseanna níos déanaí ann.
Ó 1946 i leith baineadh úsáid as Caisleán Gwrych mar áit fóillíochta agus siamsaíochta.
Is cuimhin liom cuairt a thabhairt ar an gCaisleán sna 70idí, in éineacht le mo mháthair. Bhí ionadh orainn nach raibh troscáin agus maisiúcháin ar ardchaighdeán laistigh. Chuamar suas an staighre maorga go dtí an chéad urlár, ach ansin thuigeamar nach raibh an doras mór a raibh romhainn ag oscailt isteach i seomra eile ach in a ionad sin ar an gcnoc coillteach. Ní raibh mórán le feiceáil san fhoirgneamh, ach bhí sé spéisiúil, agus greannmhar, in ainneoin sin.
Nuair a thógas an grianghraf seo ní raibh ach blaosc fós ann, ach le gairid athchóiriodh cuid de na foirgnimh: www.gwrychcastle.co.uk/
Déanadh beagnach gach fráma fuinneoige ag Rickman, as iarann teilgthe. Tháinig siad ó Theilgcheárta Iarainn Mersey i Learpholl.
Bhí mhór-sheanmháthair Emrys ap Iwan (Robert Ambrose Jones) ina cónaí in Hen Wrych, trí cheathrú míle ar feadh bhóthar Llandulas. Cuimhnítear ar Emrys ap Iwan, as Abergele ó dhúchas, mar sheanmóirí, mar ghramadaí agus mar an breathnóir ní ba threise ar staid na Breatnaise sa 19ú haois.
ϪϫϪϫϪϫϪ
Gwrych Castle (Castell y Gwrych) is one of the most remarkable castellated mansions of the 19th century. It was created by Lloyd Hesketh Bamford, whose father had married the heiress of the Lloyd family of Gwrych. He inherited the estate in 1816. He had a castellated plan prepared for him in 1814 by C A Busby, but in 1816 he turned to Thomas Rickman, asking him, in the first instance, to design Gothic windows. Hesketh had been working on the proposals for the building itself and the full plan by drawn up by Rickman in 1817.
The foundation stone was laid in 1819 and it appears that the main part had been completed by 1822. There were later changes and additions.
From 1946 onwards, Castell y Gwrych was used as a place of leisure and popular entertainiment.
I remember visiting the Castle in the 70s, with my mother. We were surprised that there wasn’t much in the way of quality furniture and decorations inside. The large stately staircase invited us up to the next floor, but once there we found a large door opening not into another room but on to the wooded hillside. There was very little to see in the building, but it was quite an amusing experience.
Only a shell remains now, unfortunately, but recently work has been undertaken to preserve and restore some of the buildings: www.gwrychcastle.co.uk/
Almost all of the window frames are made of cast iron, to standard patterns by Rickman. They came from the Mersey Iron Foundry in Liverpool.
Emrys ap Iwan’s (Robert Ambrose Jones) great grandmother was a Frenchwoman who lived at Old Gwrych, three quarters of a mile along the Llandulas road. She was a companion to a lady there. Emrys ap Iwan, a native of Abergele, is remembered as a preacher, a grammarian and the most penetrating observer of the situation of the Welsh language in the 19th century .
Castell y Gwrych
Mae Castell y Gwrych yn un o dai bonedd castellog hynotaf y 19eg ganrif. Fe’i crewyd gan Lloyd Hesketh Bamford, gŵr yr oedd ei dad wedi priodi etifeddes teulu Lloyd o’r Gwrych. Daeth yn berchen ar y stad yn 1816.
’Roedd cynllun i’r adeilad newydd wedi cael ei baratoi iddo yn 1814 gan C A Busby, ond yn 1816 trodd at Thomas Rickman, gan ofyn iddo, yn y lle cyntaf, i gynllunio ffenestri Gothig. ’Roedd Hesketh eisoes wedi bod yn gweithio ar y cynlluniau a chwblhawyd y rheini iddo gan Rickman yn 1817.
Gosodwyd y maen sylfaen yn 1819 ac ymddengys fod y brif ran wedi ei gorffen erbyn 1822. Gwnaed newidiadau yn ddiweddarach, ac ychwanegwyd rhannau eraill.
O 1946 ymalen, câi Castell y Gwrych ei defnyddio fel lle i hamddena ac i ddifyrru.
Cofiaf ymweld â’r Castell yn y 70au, gyda’m mam. ’Roeddem yn synnu bod cyn lleied o bethau o werth y tu mewn, a bod golwg go flêr ar y lle. ’Roedd y grisiau mawr urddasol yn ein gwahodd, fodd bynnag, i weld y llawr nesaf. Wedi cyrraedd y landin, cawsom nad oedd ond drws mawr ar gael inni fentro drwyddo, ac yn lle mynd â ni i ystafell arall, ’roedd yn agor allan i'r allt. Profiad difyr yn hytrach nag un siomedig, er hynny.
Dim ond cragen yr adeilad a erys heddiw, ond wedi degawdau o gael ei esgeuluso, mae ymdrechion yn awr i achub yr adeiladau ac i adfer rhai ohonynt: www.gwrychcastle.co.uk/
Mae bron y cwbl o fframiau’r ffenestri wedi eu gwneud o haearn bwrw, i batrymau safonol gan Rickman. Fe’u gwnaed yn y Mersey Iron Foundry yn Lerpwl.
Ffrances oedd hen nain Emrys ap Iwan (Robert Ambrose Jones) ac roedd hithau’n byw yn Hen Wrych sydd tua thri chwarter milltir ar hyd ffordd Llandulas. Gweithiai fel cydymaith i wraig fonheddig yno. Cofir am Emrys ap Iwan fel pregethwr, fel gramadegydd ac yn anad dim fel un o’r ymgyrchwyr pwysicaf dros y Gymraeg yn y 19eg ganrif.
ϪϫϪϫϪϫϪ
Kastell y Gwrych zo unan eus souezhusañ tiez bras an XIXvet kantved, savet ma’z eo e doare ur c’hastell. Gant Lloyd Hesketh Bamford, an hini a oa bet heritet an douaroù gantañ, e voe krouet. Skoazellet e oa bet gant adeiladourien a-vicher, ha dreist-holl gant C. A. Busby ha Thomas Rickman.
Kentañ maen ar savadur a voe lakaet e 1819, ha war a seblant e oa peurechu ar savadur-kreiz a-benn 1822. Diwezhatoc’h e voe graet kemmoù d’ar vatimant hag ouzhpennet savadurioù all.
Diwar 1946 e veze implijet evit ul lec'h d'en em ziduellañ.
Soñj am eus e oan aet, gant ma mamm, da welet ar c’hastell-se e bloavezhioù 70. Paeet hor boa evit mont e-barzh. Nebeut a arrebeuri hag a ginkladurioù brav a oa er salioù en traoñ avat. An diri koulskoued a oa meurdezus, ha ni ha sevel ganto gant ar spi da zizoleiñ teñzorioù e krec’h. Ur wech en em gavet eno e oamp disouezhet rak ne oa hogos netra da welet, war-bouez un nor vras na gase ket d’ur sal all met kentoc'h a zigore war an diribin gwezennek. Fentus ha dedennus hor boa kavet an droiad evelato.
Bremañ, siwazh, nemet krogenn ar c’hastell ne chom, met krog eur da virout ar savadur ha da adsevel lodennoù zo:www.gwrychcastle.co.uk/
ϪϫϪϫϪϫϪ
Is é Caisleán Gwrych ceann de na caisleáin is suntasaí a tógadh san 19ú haois. Ba é Lloyd Hesketh Bamford a chruthaigh é. Bhí athair an fhir sin pósta le hoidhre an teaghlaigh Lloyd de Gwrych agus fuair sé an t-eastát i 1816. Bhí plean tí chaisealaigh aige cheana féin, plean a d'ullmhaigh C A Busby dó sa bhliain 1814, ach i 1816 chas sé ar Thomas Rickman, ag iarraidh air, ar an gcéad dul síos, fuinneoga Gotacha a dhearadh. Bhí Hesketh ag obair ar na moltaí don fhoirgneamh, ach ba é Rickman a dhréachtaigh an plean iomlán i 1817.
Leagadh an chloch bhunaidh i 1819 agus is cosúil go raibh an phríomhchuid den chaisleán críochnaithe faoi 1822. Bhí athruithe agus breiseanna níos déanaí ann.
Ó 1946 i leith baineadh úsáid as Caisleán Gwrych mar áit fóillíochta agus siamsaíochta.
Is cuimhin liom cuairt a thabhairt ar an gCaisleán sna 70idí, in éineacht le mo mháthair. Bhí ionadh orainn nach raibh troscáin agus maisiúcháin ar ardchaighdeán laistigh. Chuamar suas an staighre maorga go dtí an chéad urlár, ach ansin thuigeamar nach raibh an doras mór a raibh romhainn ag oscailt isteach i seomra eile ach in a ionad sin ar an gcnoc coillteach. Ní raibh mórán le feiceáil san fhoirgneamh, ach bhí sé spéisiúil, agus greannmhar, in ainneoin sin.
Nuair a thógas an grianghraf seo ní raibh ach blaosc fós ann, ach le gairid athchóiriodh cuid de na foirgnimh: www.gwrychcastle.co.uk/
Déanadh beagnach gach fráma fuinneoige ag Rickman, as iarann teilgthe. Tháinig siad ó Theilgcheárta Iarainn Mersey i Learpholl.
Bhí mhór-sheanmháthair Emrys ap Iwan (Robert Ambrose Jones) ina cónaí in Hen Wrych, trí cheathrú míle ar feadh bhóthar Llandulas. Cuimhnítear ar Emrys ap Iwan, as Abergele ó dhúchas, mar sheanmóirí, mar ghramadaí agus mar an breathnóir ní ba threise ar staid na Breatnaise sa 19ú haois.
ϪϫϪϫϪϫϪ
Gwrych Castle (Castell y Gwrych) is one of the most remarkable castellated mansions of the 19th century. It was created by Lloyd Hesketh Bamford, whose father had married the heiress of the Lloyd family of Gwrych. He inherited the estate in 1816. He had a castellated plan prepared for him in 1814 by C A Busby, but in 1816 he turned to Thomas Rickman, asking him, in the first instance, to design Gothic windows. Hesketh had been working on the proposals for the building itself and the full plan by drawn up by Rickman in 1817.
The foundation stone was laid in 1819 and it appears that the main part had been completed by 1822. There were later changes and additions.
From 1946 onwards, Castell y Gwrych was used as a place of leisure and popular entertainiment.
I remember visiting the Castle in the 70s, with my mother. We were surprised that there wasn’t much in the way of quality furniture and decorations inside. The large stately staircase invited us up to the next floor, but once there we found a large door opening not into another room but on to the wooded hillside. There was very little to see in the building, but it was quite an amusing experience.
Only a shell remains now, unfortunately, but recently work has been undertaken to preserve and restore some of the buildings: www.gwrychcastle.co.uk/
Almost all of the window frames are made of cast iron, to standard patterns by Rickman. They came from the Mersey Iron Foundry in Liverpool.
Emrys ap Iwan’s (Robert Ambrose Jones) great grandmother was a Frenchwoman who lived at Old Gwrych, three quarters of a mile along the Llandulas road. She was a companion to a lady there. Emrys ap Iwan, a native of Abergele, is remembered as a preacher, a grammarian and the most penetrating observer of the situation of the Welsh language in the 19th century .